Габдулла Тукай и атында милли азатлык темасы

Школьное чтиво

Чему учит стихотворение «Книга»
Стихотворение учит любить книги, любить печатное слово. Учит никогда не отчаиваться и не терять надежду. Учит обретать помощь в книгах. Учит сохранять спокойствие и веру в себя.

Отзыв на стихотворение «Книга»
Мне понравилось это стихотворение, в котором поэт в очень экспрессивной манере рассказывает о пользе книг. Все стихотворение пронизано гиперболами, преувеличениями, с помощью которых поэт пытается лучше донести свою мысль до читателя.

Анализ стихотворения «Книга»
Стихотворение было написано Габдуллой Тукаем в 1909 году.
По жанру это гимн.
Стихотворение посвящается пользе книг. Поэт прекрасно понимает, какую ценность представляют книги для каждого человека и пытается объяснить это своим читателям. Он перечисляет все жизненные трудности, беды и неурядицы, которые могут случиться с человеком и показывает, что все они решаемы с помощью книги. Это стихотворение настоящий гимн книге, хвалебная ода книжному слову, которое поэт считал величайшей культурной ценностью, достоянием народа.
Стихотворный размер ямб, рифмовка сложная: ААВА.

Средства художественной выразительности в стихотворении «Книга»
Эпитеты: ясный день, ненастной тьмы, белый свет, нетленные страницы, путеводная звезда, суета вседневная, чистою мечтой, надеждою святой.
Метафоры: душа измучится, проклятье шлю, устремляю взгляд, страницы шелестят, я пью тебя, слово встает, бесстрашно сердце, рожденный мечтой, распрямленный верою.
Гиперболы: места в мире не найду, за горем — горе, день тьмы темней, отрада из отрад.

Пословицы к стихотворению «Книга»
Хлеб питает тело, а книга питает разум.
Книга в счастье украшает, а в несчастье утешает.
Не красна книга письмом, а красна умом.
Книги не говорят, а правду сказывают.
С книгой жить — век не тужить.

Читать краткое содержание, краткий пересказ стихотворения «Книга»
Измученный, полный ненависти, не находящий себе места поэт шлет проклятья судьбе. Горе преследует его, и ясный день кажется ему темнее тьмы. И когда у поэта кончаются силы, он устремляет взгляд в книгу.
Шелестят страницы и исцеляют поэта. Он снова счастлив, и прочтенные слова встают перед ним путеводными звездами. Поэт говорит книге «спасибо», он снова начинает верить в себя и с надеждой смотрит вперед.

Рисунки и иллюстрации к стихотворению «Книга»

Читать стихотворение «Книга»
Когда душа измучится в борьбе,
Когда я ненавистен сам себе,
Когда я места в мире не найду
И, утомясь, проклятье шлю судьбе;
Когда за горем — горе у дверей
И ясный день ненастной тьмы темней;
Когда в печали белый свет не мил,
Когда не станет сил в душе моей, —
Тогда я в книгу устремляю взгляд,
Нетленные страницы шелестят.
Я исцелен, я счастлив, я живу.
Я пью тебя, отрада из отрад.
И слово, мной прочтенное, тогда
Встает как путеводная звезда,
Бесстрашно сердце, радостна душа,
И суета вседневная чужда.
И, вновь рожденный чистою мечтой,
«Спасибо» говорю я книге той.
И, распрямленный верою в себя,
Я вдаль гляжу с надеждою святой.

Источник

Габдулла Тукай и?атында милли азатлык темасы

Нажмите, чтобы узнать подробности

Дидактик: “Дустларга бер сүз”, “Иттифакъ хакында”, “Китмибез” шигырьләрен анализлау барышында, шагыйрь иҗатында милли азатлык темасының чагылышын ачыклау; компьютер презентациясеннән файдаланып, мәгълүмат алырга өйрәтү.

Үстерешле: Укучыларның фикерләү дәрәҗәсен һәм сөйләм телен үстерү;

Тәрбияви: Укучыларда бөек шагыйребез Габдулла Тукай иҗаты аша үз милләтенә ихтирам итү хисләре тәрбияләү.

Дәрес тибы. Белемнәрне тирәнәйтү һәм системалаштыру.

Мультимедиа проекторы. Слайдлар.

Г.Тукай. Сайланма әсәрләр.

Бар уем кичен-көндезен сезнең хакта, милләтем;

Саулыгың ─ минем саулык, авыруың –минем авыруым.

I. 1. Оештыру. Уңай хәләт тудыру.

2. Укучыларны барлау.

3. Үткәннәрне кабатлау.

4. Дәреснең темасы һәм максаты белән таныштыру.

II. Тукай иҗатында милли азатлык темасы.

1. “Дустларга бер сүз” шигырен өйрәнү.

2. “Дустларга бер сүз” һәм “Иттифакъ хакында” шигырләренең уртак якларын билгеләү

3. Төркемнәрдә эш. “Китмибез” шигыренә анализ ясау.

Гомумиләштереп, нәтиҗә ясау.

Дәреснең барышы.

I. Оештыру. Уңай психологик халәт тудыру.

Үткән дәрестә татар халкының бөек шагыйре Г.Тукай турында өйрәнә башладык. Аның тормыш юлы һәм иҗатын күздән кичердек.

II . Актуальләштерү.

Шагыйрь булып үсү өчен нинди шартлар кирәк?

Габдуллага бу юнәлештә аеруча кемнәр ярдәм кулы суза?

Җаек Габдулла тормышында нинди урын алып тора?

Г.Тукайның тормышында Мотыйгулла Төхвәтуллин нинди роль уйный? Кем ул?

Без өйрәнгән язучылар арасында милләт темасы аеруча кайсы язучылар иҗатында күренде?

2. Мөстәкыйль эш. “Габдулла Тукай. Тормыш юлы һәм иҗаты” интерактив китаптан шагыйрьнең тормыш юлы һәм иҗаты буенча тест башкару.

III. Яңа темага кереш.

Укытучы. Укучылар, сезгә өй эше итеп шагыйрьнең “Дустларга бер сүз”, “Иттифакъ хакында”, Китмибез” шигырьләрен укып килергә әйтелгән иде. Без бүген шушы шигырьләрне анализлап, шагыйрь иҗатында милли азатлык темасының чагылышын ачыкларга тырышырбыз..

Белгәнебезчә, XIX йөзнең икенче яртысы һәм XX йөз башы татарларның уяну, милләт булып формалашу, милли азатлык өчен көрәш башлау чоры иде.

Татар милләте ─ хокуклары чикләнгән, изелүче милләт. Менә шул чорда милли аң уяна, милли хисләр куера, гомумән милләт идеясе игътибар үзәгенә алына.

Үзе яшәгән елларның бер генә хәл-әхвәленә, игътибарны җәлеп итәрлек бер генә вакыйгасына да Г.Тукай битараф калмый. Ул милләтебезнең кол хәлендә яшәвенә сызлана, аның бәхетле, ирекле чагын күрергә тели. Үз бәхетен дә тулаем милләт иминлеге белән генә тәэмин ителә дип инанды һәм бик күп әсәрләр иҗат итте.

Г.Тукай китапларыннан төзелгән күргәзмәгә мөрәҗәгать итү.

Экранга игътибар итик.

Укытучы. Сезнеңчә шигырьдә сүз нәрсә турында бара? Эчтәлекне аңлаганча сөйләгез.

Укучы. Тукай монда милләтнең хәлен җиңеләйтү өчен, кулга- кул тотынышып, эшләргә, көрәшергә өнди. Алга киткән башка милләтләрнең хәленнән үрнәк алып, “егъла-тора алга таба атлыйк”ди.

Укытучы. “Хөррият кочагына барып керү” дигәнне сез ничек аңлыйсыз?

Укучы. Үсеш, алга китү юлыннан бару мөмкинлеге.

Укытучы. Алга китү өчен нәрсәләр эшләү таләп ителә?

Укучы. Иң башта, Г.Тукайча, “мәдәният мәйданында урын алу”, “тырышудан бушамау”, халык мәнфәгатьләрен кайгыртучы депутатлар сайлап, Петербургка җибәрү. Ләкин бу эшне муллаларга йөкләргә ярамый, алар үз эшләре белән шөгыльләнсеннәр. Депутатлыкка белемле яшьләрне сайлыйк, безне алар бәхетле итәрләр, ди)

Укытучы. Димәк, авторның киңәшләре — шигырьнең бер өлеше. Бу өлешкә шагыйрь үзе “милләт ертыгының җөен җөйлим” дип исем бирә.

Ә “Хөрриятнең диңгезләре ташый имди”, “Җәберләнгәннәргә якты, нурлы көннәр килде, ─ Азатлык кояшы тугъды имди”, “Бу хөррият –Маниифест государьдыр” юлларын ничек аңлап була?

Укучы. Сүз ирек турында бара.

Укытучы. Алар арасында нинди бәйләнеш бар?

Укучы. Уянырга, үз язмышыбызны үзебез хәл итәргә шартлар туды, форсаттан файдалыныйк, ди Г.Тукай.

Укытучы йомгаклап куя.

Тукай тиздән Дума җыелыр, конституция кабул ителер, шул нигездә халык, аеруча изелгән милләтләр, чын хокук, чын азатлык алыр, крестьяннар җирле булырлар, ди. Хәзер исә, кичекмәстән, милләт эчендәге үзара талашларны читкә атып, бер җан, бер тән булып искелеккә, наданлыкка каршы көрәшергә, мәгърифәт учакларын дөрләтергә кирәк. Бу идея аның “Иттифакъ хакында” шигырендә дә дәвам иттерелә.

Сүзлек өстендә эш.

Хас вә гам – барлык халык мәгънәсендә

Укытучы. Бу шигырьнең эчтәлеге нидән гыйбарәт?

Таңнар атты” ны сез ничек аңладыгыз?

Укытучы. “Дустларга бер сүз” шигыре белән уртак якларын ачыклагыз.

Укучы. Аларның икесендә дә сүз татар халкының милли азатлыгы хакында.

Укытучы. Габдулла Тукай өчен азатлык – максат.

Бу шигырьләрнең төп эчтәлеге ─ азатлык. Максатка ирешү чарасы исә Тукайда наданлыктан котылу, мәгърифәт. Ләкин шагыйрь мәгърифәтне уку, белем алу белән генә чикләми, әхлак белән бәйләп куя: ”Ваз кичик мин-минлектән”, ди.

Күргәнебезчә, Г.Тукай тәүге шигырьләрендә үк милләт язмышы өчен борчылып яза, туган милләтенә зур өметләр баглый.

Укытучы. Ә хәзер аның тагын бер шигыренә күчик.

Читайте также:  Какие анализы надо сдать для имплантации зубов

«Китмибез!» шигырен укый башлаганчы, аның язылу тарихы белән танышыйк.

Милли төбәкләрдән килгән мөселман депутатлары Дәүләт думасы утырышларында үз халыкларының авыр тормыш хәле, мәктәпләрнең мөшкеллеген әйтеп чыгыш ясыйлар. Ләкин уң депутатлар һәм реакцион матбугат мөселманнарның бу хәлен аңларга теләмиләр, киресенчә, «әгәр сезгә Россиядәге тәртипләр ошамаса, Төркиягә китегез!» дип кычкыралар.

Илдә барган сәяси вакыйгаларга бик тә сизгер булган Тукай Думадагы шовинист депутатларның гаугалы чыгышына татар халкының гражданлык хокукларын яклаган публицистик эчтәлекле «Китмибез!» шигыре белән җавап бирә.

Экранда V слайд “Китмибез” шигыре.

(Башта укытучы, аннары укучылар укып, шигырь белән танышалар)

Сүзлек өстендә эш.

1. Бәхәс рәвешендә язылган бу памфлетта Пуришкевич, Келеповский, Сазонович кебек Дума депутатлары әле татарча, әле фарсыча «кара йөзләр», «гөрүһе русияһ» (кара йөзләр төркеме) дип тамгалана.

2. Сәкарь — тәмугъ утлары.

3. Тәклиф итү – көчләү.

5. Әгъсар – гасырлар буенча үткән еллар.

Гыйззе вә җәл- кодрәтле һәм шанлы.

Төркемнәрдә эш. Бирелгән схема буенча “Китмибез” шигыренә анализ ясау.

Шигырьгә анализ ясау планы

5. Хисләр бирелеше, аларның үсеш-үзгәреше.

6. Сөйләм үзенчәлекләре, сурәтләү чаралары.

Укучылар анализ ясыйлар. Укытучы йомгаклап куя.

«Китмибез!» шигыренең бер үзенчәлеге шунда, анда памфлет жанрына хас яндырып алучы тәнкыйть белән бергә, социалистик рухта гәүдәләнгән: «Иң бөек максат безем: хөр мәмләкәт — хөр Русия!» — дигән уңай идеал да бирелә. Тукай татар халкының үткәненә, бүгенгесенә тарихи-фәлсәфи караш ташлый, аны олы тарихлы (әгъсарлы), шәһәрләре (әмсарлы) булган, үз гореф-гадәтләре, үз дине белән яшәгән, шанлы һәм кодрәтле Тәңре тарафыннан туган җиргә береккән милләт итеп сурәтли:

Монда тудык, монда үстек, мондадыр безнең әҗәл;

Бәйләмеш бу җиргә безне Тәңребез (гыйззе вә җәл).

Димәк, бу шигырендә дә Тукай үзенең милләтен ирекле итеп күрергә тели. Татарлар үз җирләрендә борынгыдан бирле яшиләр, үзләре төзегән шәһәрләрдә торалар, дип, аларның иреккә хакы барлыгын әйтә.

Алда караган өч шигырь буенча нәтиҗә ясатыла.

Кием ертыгы — милләтнең кимчелеге.

Җөе — кимчелекне бетерү чарасы.

Милләт «ертыгы»ның мәгънәсе.

Тукай күрсәткән җитешсез яклар:

— наданлык (Гыйлем белмәс хайваннарга без охшамыйк);

— түрәләрдән изелү (Чиновниклар безнең канны бик күп имде);

— халыкның ваемсызлыгы (Бездә күзе ачык кешеләр дә бардыр,

Бу заманда гафилләргә дөнья тардыр).

Тукай татарларны берләшергә чакыра.

Укытучы. Бу кайсы юлларда күренә?

Укучы. И кардәшләр, кул тотышып алга барыйк.

Укытучы. Берләшүнең максатын билгеләгез.

Укучы. Белем алып, башка милләтләр дәрәҗәсенә җитү, милләтне якларлык кешене депутат итеп сайлау, депутат ярдәме белән бергәләп азатлыкка ирешү:

Барып керик хөрриятнең кочагына,

Тәрәкъкыйнең (прогрессның) күкләренә очмагына;

Бу егетләр безне дөнья оҗмахына

Кулдан тотып җитәклиләр, белсәң имди!

Тукайның идеалы — милләт азатлыгы.

Укытучы. Милли яшәешне үзгәртү уртак максат булганга, уртак тырышлык белән генә тормышка аша ала. Уртак тырышлыкка катнаштыру өчен халыкны рухи яктан үстерергә кирәк иде. Бу бурычны үтәр өчен әдәбият өч киртә үтәргә — кешеләрнең наданлыгына, мин-минлегенә һәм ваемсызлыгына каршы көрәшергә тиеш булды. Шул өч «милләт ертыгын» әдипләр «йокы» дип гомумиләштерделәр.

— XX йөз башы татар әдәбиятында нинди иҗат методы өстенлек итә?

Укучы. Тәнкыйди реализм.

Укытучы. Г.Тукай нинди ысул белән иҗат итә?

Укучы. Габдулла Тукай башлангыч чор әсәрләре, мәсәлән, “Дустларга бер сүз”,”Иттифакъ хакында» шигырьләре нигездә мәгърифәтчелек реализмы рухында иҗат ителгәннәр.

Укытучы. Ләкин аның реализмы үзенең идея проблематикасы белән дә, сурәтләү чаралары һәм стиль алымнары белән дә XIX йөз дидактик мәгърифәтчелек реализмыннан нык аерыла. Узган гасырның мәгърифәтче язучылары төп игътибарларын кеше, аның акылы һәм әхлагы арасындагы каршылыкны сурәтләүгә юнәлдерделәр; белем, дөрес тәрбия, һөнәр ярдәмендә җәмгыятьне яхшырту турында хыялландылар.

XX йөз башы татар әдәбиятында Габдулла Тукай тәнкыйди реализм ысулы белән иҗат иткән шагыйрь.

(Әкрен генә “Туган тел” музыкасы яңгырый. Укытучы музыка астында сөйли.)

Тукай үзенең бер мәкаләсендә менә болай ди: “Без милләткә әдәбият гөл-сулары сибик, гәзитә мәрвәхәләре (веерлары) илә йомшак җил истерик һәм авызына иттихад вә иттифакъ сулары салыйк; җан рәхәте булган музыкалар илә дәртләндерик, хәтта рәсемнәр илә милләтнең үз сурәтен үзенә күрсәтик; тәмам күзе ачылсын, дүрт ягына карансын, гакылын җыйсын.”

Нинди тирән мәгънәле сүзләр. Габдулла Тукай үз бәхетен дә тулаем милләт иминлеге белән генә тәэмин ителә дип инанды.

Эпиграфка мөрәҗәгать итү:

Бар уем кичен-көндезен сезнең хакта, милләтем;

Саулыгың ─ минем саулык, авыруың –минем авыруым.

Чынлап та, Тукайның бар уе милләттә, халыкта булды.

Ул — милли шагыйрь. Үзенең нәфис лирик шигырьләре, үткен сатиралары, ялкынлы публицистик мәкаләләре белән татар халкының барлык иҗтимагый катламнарының күңел кылларын тибрәтте, һәр татар кешесенең йөрәгенә үтеп керде.

I вариант. ”Бар уем кичен-көндезен сезнең хакта, милләтем!” темасына инша.

Источник



Китмибез!

Кара йөзләр безне булмас эшкә тәклиф иттеләр:
— Сезгә монда юк ирек, солтан җиренә кит! — диләр.

Читайте также:  Причины возникновения и пути заражения

Китмибез без, безгә анда мондагыдан эш кыен:
Мондагы ун урнына ул җирдә унбиш шпион.

Мондагы төслүктер анда һәм казаклар гаскәре;
Камчылар — шул иске камчы, башкалык — тик фәсләре!

Анда бит бардыр хәзинәне талаучылар, шөкер;
Ач мужиктан соң кисәкне тарткалаучы бар, шөкер!

Без җүләрме, үзебезне утка илтеп ник терик?
Бу кызу җирдән чыгып, тагын сәкарьгә ник керик?

Без күчәрбез, иң злек күчсен безем әмсарымыз,
Һәм дә кайтсын монда үткәргән безем әгъсарымыз.

Монда тудык, монда үстек, мондадыр безнең әҗәл;
Бәйләмеш бу җиргә безне Тәңребез (Гыйззе вә Җәл).

Иң бөек максат безем: хөр мәмләкәт — хөр Русия!
Тиз генә кузгалмыйбыз без, и гөруһе русияһ!*

Ап-ачык бу бер җаваптыр, сүздә түгел, басмада:

Туда сами пожалте, господа!**

*Гөрүһе русияһ — кара йөз димәктер (фарсыча) (Г.Тукай искәрмәсе).
**Сезгә яхшырак булса, үзегез шунда рәхим итегез, әфәнделәр.
Тәклиф итү — катгый рәвештә тәкъдим итү.
Сәкарь — тәмуг.
Әмсар — шәһәрләр.
Әгъсар — гасырлар буенча үткән еллар.
Гыйззе вә Җәл — кодрәтле һәм шанлы.
(«Китмибез!» «4 нче дәфтәр»дә (1907) басылган.
Шигырь III Дәүләт Думасы сессиясенең 1907 елгы 18 май, 15 нче утырышында килеп чыккан җәнҗал мөнәсәбәте белән язылган. Анда мөселман фракциясе әгъзасы, Уфа депутаты Кәлимулла Хәсәнев, Русиядеге мөселман мәктәпләре һич та хөкүмәт яклавын күрмиләр дип, хакимияткә шикаятен белдерә. Уң карашлы Дума әгъзаларыннан карагруһчылар (Тукай «гөруһе русияһ» дип нәкъ менә шуларны атый) В.Пуришкевич, И.Сазонович, А.Клеповский, бу чыгышка ачулары килеп: «Русиядәге тәртипләр ошамаса, әнә Төркиягә китегез!» — дип кычкыралар. Шигырь шул ук май аенда язылган булса кирәк. Ул Шәрәфләр матбагасына май аенда язылган башка шигырьләр белән җибәрелгән, күрәсең.
«Китмибез!», зур иҗтимагый көчкә ия булганы өчен, «4 нче дәфтәренең 1909 елгы чыгарылышыннан цензура таләбе буенча алына.
Текст «4 нче дәфтәр»дән (1907) алынган.

(Чыганак: Әсәрләр: 6 томда/Габдулла Тукай. – Академик басма. 1 т.:
шигъри әсәрләр (1904–1908)/ төз., текст., иск. һәм аңл. әзерл.
Р.М.Кадыйров, З.Г.Мөхәммәтшин; кереш сүз авт. Н.Ш.Хисамов, З.З.Рәмиев. –
Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. – 407 б.)).

Источник

«Душа живет стремленьем к свету вечным. »

Габдулла Тукай. Фотография сделана в Казани для сборника стихов по просьбе Г. Шарафа, издателя книг поэта.

Габдулла Тукай вошел в историю татарской литературы как великий народный поэт. Он заложил основы современной татарской литературы и новой национальной поэзии. Ему же принадлежит слава одного из основоположников современного татарского языка. Творчество Тукая оказало влияние на словарный фонд, грамматические и лексические нормы, а также на произношение, принятые в современном татарском литературном языке.

Габдулла Тукай прожил короткую, но крайне насыщенную жизнь – всего 27 лет. Его творческая жизнь продолжалась всего восемь лет. Но и за это короткое время для развития татарской поэзии он сделал также много, как Пушкин для русской литературы. Наследие Тукая включает более 400 стихов, 9 поэм, 350 рассказов, очерков и воспоминаний, включая замечательные стихи для детей на татарском языке. Он также сделал переводы русских классиков на татарский язык.

Жизни и творчеству татарского поэта посвящено немало книг. Мы приглашаем читателей познакомиться с ними на выставке «Душа живет стремленьем к свету вечным…», посвященной 135-летию со дня рождения Габдуллы Тукая. Здесь представлены книги, знакомящие с Казанской губернией, Казанью, татарским обществом и его культурой рубежа XIX–XX вв.; исследованиям жизни и творчества Габдуллы Тукая и произведениями поэта.

Жизнь Тукая привлекала внимание не только литературоведов, но и писателей. С несколькими биографическими романами знакомит выставка.

Детство

Файзи Ахмед. Тукай: романРоман Ахмета Файзи Тукай. Казань, 1985 был задуман автором в 2-х книгах. Первая книга вышла из печати в 1952 году, а вторая так и не была написана. При написании автор использовал фонды исторических архивов в Ленинграде, Москве, Государственного архива Казахстана. За это произведение А. Файзи стал лауреатом Тукаевской премии. Роман переведен на языки народов России, многократно переиздавался в Республике Татарстан. Опубликованная книга посвящена детским годам поэта и начальному периоду творчества Тукая.

Габдулла Тукай родился 26 апреля 1886 года в семье муллы Мухаммедгарифа в деревне Кушлауч. Род Тукаевых, по преданию, насчитывал семь поколений мулл. Когда мальчику было пять месяцев умер его отец, а через три года умерла мать. Будущего поэта передали в семью деда по материнской линии. В той семье уже было шестеро детей и потому еще одному ребенку были не рады.

«Плакал — некому было утешить, — вспоминал позже поэт, — норовил приласкаться — некому было приголубить, хотел поесть, попить — некому пожалеть — все отталкивали да отпихивали».

Дед с бабушкой не раз пытались устроить мальчика в приемную семью. Детство, прошедшее среди чужих людей, без материнской любви оставило в душе будущего поэта незаживающую рану. Годы спустя поэт напишет:

Мать моя лежит в могиле. О страдалица моя,
Миру чуждому зачем ты человека родила?
С той поры, как мы расстались, стража грозная любви
Сына твоего от двери каждой яростно гнала.

«Разбитая надежда», 1910.

Дом Сагъди абзый. Село Новый Кырлай.

Дом Сагъди абзый. Музейный комплекс Габдуллы Тукая

В шесть лет Габдуллу забрал крестьянин Сагди из соседней деревни Кырлай, в семье которого он воспитывался с 1892–1895 гг. Здесь его любили и растили как родного. В Кырлае Габдулла познакомился с миром народных песен и сказок. Живя в селе Тукай многое узнал о крестьянской жизни и как он сам потом признавался: Кырлай открыл ему глаза на жизнь. Впечатления кырлайского периода оставили в памяти и творчестве поэта неизгладимый след любви к родной земле и ее простым чистосердечным людям.

Уральск

Через три года Габдуллу находит родная сестра Газиза и увозит в Уральск. В Уральске Тукай обучался в медресе «Мутыгия». Тукай подружился с детьми Мутыгуллы Тухватуллина, преподававшего в медресе. Они были воспитаны на европейский манер, одевались по светской моде и знали несколько языков. Тукай последовал их примеру – выучил арабский, персидский и турецкий, русский, познакомился с западноевропейскими языками. В Уральске он впервые начал писать стихи.

alt=»Нуруллин И.З. Тукай» width=»141″ height=»225″/>О начале творческой деятельности Тукая рассказывает вышедшая в серии «Жизнь замечательных людей» книга Наруллина И. З. Тукай. Москва, 1977.

Читайте также:  Зачем сдавать анализы перед операцией

В свои 19 лет Габдулла восторженно встретил события 1905 года. Благодаря революционным событиям в Уральске стали выходить долгожданные газеты на татарском языке «Фикер» («Мысль») и «Нур» («Луч»), журнал «Эль-гаср эль джадид» («Новый век»). Габдулла печатал в тех изданиях свои стихи, поэмы, статьи, рассказы, фельетоны на актуальные темы. А еще Тукай переводит на татарский язык басни Крылова, увлекается поэзией Пушкина и Лермонтова. Его первым поэтическим творением на татарском языке был вольный перевод стихотворения А. Кольцова «Что ты спишь, мужичок?», опубликованный в 1905 году под названием «Сон мужика».

Тукай участвовал в демонстрациях и под влиянием первой русской революции покинул стены медресе. Теперь днем он работал наборщиком в цехе газеты «Фикер» и фактическим редактором журнала «Эль-гаср эль джадид», а в ночное время занимался писательским трудом.

Тукай и русская классика

Тукай учился у русских поэтов, он хорошо знал русскую классику, много сил отдал переводам русской литературы на татарский язык: М. Ю. Лермонтова, А. Н. Майкова, И. С. Никитина, Л. Н. Толстого. Художественным авторитетом для него был А. С. Пушкин.

Я наизусть твердить готов твои произведенья,
Вкушать плоды твоих садов, влюбляться в их цветенье.

Идти повсюду за тобой – мой долг, мое стремленье,
А то, что веры ты другой, имеет ли значенье?

Из стихотворения «Пушкину». 1906 г.

Пушкин и Тукай схожи в своем интересе ко всем явлениям жизни: любви к Родине, свободолюбивых настроениях, революционных порывах, тонком понимании природы, восторженном отношении к женщине.

Одна из важных тем поэзии Тукая – природа родного края, которая всегда возвышенна и прекрасна, исполнена внутренней радости и света. Настроение ее изменчиво и непостижимо:

Величаво и спокойно разгорается заря,
А ленивый белый месяц грустно скрылся за поля.
Исчезают друг за другом звезды бледные с небес,
Задышал рассветный ветер, зашептал спросонья лес.

«Летняя заря»

В Казани. Творческий расцвет

alt=»Валеев Р.Ш. Заботы света» width=»139″ height=»225″/>Книга Рустама Валеева Заботы света: роман. Москва, 1986 знакомит с Тукаем – создателем юмористических журналов «Яшен» («Молния»), «Ялт-йолт» («Зарница») и общественным деятелем. Осенью 1907 года Тукай приехал в Казань и посвятить свою деятельность новым творческим задачам. Тукай пишет лирические стихи, поэмы, памфлеты, эпиграммы. Поражение первой русской революции оставило нерешенными многие проблемы национальной политики Российской империи. Недоверие, которое власти выказывали мусульманам империи, не могло не отразиться на политических взглядах татарской интеллигенции и народа в целом. Стихотворение Тукая «Не уйдем!» – это ответ и татарским последователя пантюркизма и черносотенцам в лице депутата В.М. Пуришкевича, предложившего татарам уезжать в Турцию:

Переселяться? Но сперва перенесите вы туда
Все наши прошлые века, селенья наши, города!
Здесь родились мы и росли, здесь смертный обретем покой.
Нам эту землю дал навек сам Бог могучий, всеблагой!

Для Габдуллы Тукая неприемлем национализм в любых его проявлениях. Любовь к татарскому языку, своей истории и культуре не мешает ему уважать и любить культуру соседей. Провозглашая великую идею дружбы народов в стихотворении «Великая истина», Тукай пишет:

Нам издавна другом был русский народ —
И разве конец этой дружбе придет?
Да, мы родились и растем в вышину,
Нанизаны словно на нитку одну…

В 1911–1912 гг. Тукай много ездит по стране: Астрахань, Уфа, Петербург, Троицк, казахские степи. Поездки заполнены встречами и впечатления от увиденного выливаются в новые поэтические строки.

Народные мотивы в творчестве

alt=»Габдулла Тукай. Шурале» width=»147″ height=»225″/>Произведения Тукая оказывали огромное влияние на читателей. О его стихах говорили в самых глухих татарских аулах, их заучивали наизусть. Обаяние поэзии Тукая заключено в ее народности. Тукай изучает устную поэзию родного народа. И как результат этого изучения появляются поэмы и стихи, написанные на мотивы народных сказок. Самая замечательная из этих сказок – «Шурале», строки которой знает каждый татарин. Шурале – это владыка дремучих, непроходимых лесов, злой дух, враг всего живого, доброго и светлого, это повелитель шайтанов, ведьм, уродливых карликов. Сказка в стихах рассказывает о том, как простой дровосек смелостью и прямодушием победил коварного Шурале. В сказках Тукая привлекали жизнестойкость народа, его ум, изобретательность, превосходство человека над природой.

Сближение с народным творчеством поэзии Тукая отразилось и на языке его произведений: в них становится меньше арабо-персидских и турецких заимствований. Лирический герой стихов Тукая видит смысл своей жизни в служении татарскому народу. Именно с народной жизнью, с историей татарской нации связаны драматические и трагические переживания лирического героя.

Литературный критик

Казань. 1910-е гг.

Казань. 1910-е гг.

Тукай обращался не только к социальным проблемам, но и к современной ему татарской литературе. Он оставил после себя публицистические и критические работы: анализировал особенности произведений на татарском языке, поэтику татарского стиха, перспективы развития татарской литературы.

В разные годы он написал статьи «Национальные чувства» (1906), «Умерла ли наша нация или она только спит?» (1906), «Наша поэзия» (1907), «Театр на татарском языке» (1909), «Национальные мелодии» (1910) посвященные актуальным проблемам татарского общества, периодической печати, народного просвещения, татарской национальной культуре и многим другим.

В 1909 г. Габдулла Тукай начал вести автобиографические записи – «Оставшееся в памяти».

Величайший национальный поэт

По возвращению в Казань в 1912 г., Тукай работал в типографии и, несмотря на плохое самочувствие, продолжал писать. После резкого ухудшения здоровья, 15 апреля 1913 года Габдуллы Тукая не стало. Сказалось тяжелое голодное детство поэта и плохие условия труда: он умер от туберкулеза легких.

Тукай ушел из жизни в расцвете своего таланта. «Татары в лице Тукаева потеряли величайшего национального поэта» – писали казанские русскоязычные газеты. «Татарский Пушкин» оказал огромное влияние на развитие реалистической национальной литературы.

alt=»Габдулла Тукай. Стихи и поэмы» width=»144″ height=»225″/>Тукай. Избранное: стихи, поэмы, сказки alt=»Тукай Избранное» width=»133″ height=»225″/>Тукай Г. Сабыйга

О Габдулле Тукае много написано его и нашими современниками. К его творчеству будут обращаться и впредь. Значимость поэзии Тукая в ее национальном характере, которая как у истинно великого поэта стала интернациональной.

Выставка работает на 2 этаже библиотеки с 19 апреля по 9 мая.

Источник

Adblock
detector